سجاده عشق

حجت‌الاسلام والمسلمین محسن جنتی منش کارشناس مرکز پاسخگویی به سوالات دینی در خصوص سیره و منش امام سجاد علیه‌السلام، بیان داشت:  اولین نکته‌ای که در زندگی سید ساجدان مهم بود، ‌پیش آمدن حادثه عظیم و بزرگ عاشورا بود که منجر به شهادت امام حسین علیه‌السلام و اهل بیت پیامبر(ص) شد، خواست خداوند این بود که سلسله امامت را به وسیله بیمار شدن امام سجاد علیه السلام در روز عاشورا حفظ کند تا در پرتو آن سلسله ائمه دوازده‌گانه شیعه تا زمان امام عصر عجل الله تعالی فرجه‌الشریف را تا قیام قیامت و برقراری حکومت اسلامی حفظ کند.
 وی با اشاره به اینکه بعد از شهادت امام حسین علیه‌السلام، امامت و ولایت کلی الهی بر دوش امام سجاد علیه‌السلام نهاده شد، افزود: هر چند در روز عاشورا و در ظاهر امام سجاد علیه‌السلام بیمار بودند و به حال و هوش نبودند، اما سلسله جنبان حفظ زمین و آسمان و حفظ موقعیت‌ دنیا به ایشان سپرده شد و این شأن را پذیرا شدند.

* خطبه خوانی امام سجاد در مسجد جامع علوی مانع از ابتر ماندن قیام حسینی شد

حجت‌الاسلام جنتی با اشاره به اینکه بر طبق عقاید شیعه اگر زمین فانی از حجت بماند، همانا زمین اهل خودش را فرو خواهد برد «لولا الحجة لساخت الارض باهلها»، ابراز داشت: در همان زمان، امام سجاد علیه‌السلام مسئول حفظ ولایت الهی بر روی زمین بودند، از این نکته که بگذریم مسئولیت بسیار مهم حفظ پیام‌های عاشورا و پرچمداری قیام عاشورا و رساندن آن به تمامی مردمان در طول تاریخ، در آن برهه خاص بر دوش سید ساجدین علیه‌السلام بود، گذشته از این نقش بسیار پررنگی که عمه بزرگوارش حضرت زینب سلام الله علیها داشتند و از جان امام زمان خود حفاظت کردند تا توسط دشمنان به شهادت نرسند، خطبه خواندن و روشنگری ایشان در کوفه و شام باعث شد که پیام و قیام امام حسین علیه‌السلام ابتر و ناکام نماند.
وی با تاکید دوباره بر نقش تاریخی امام سجاد در حادثه دشت نینوا، ادامه داد: پیام‌رسانی امام سجاد علیه‌السلام به مناسبت‌های مختلف از قیام امام حسین و اهداف اباعبدالله الحسین علیه‌السلام یاد می‌کردند، نمونه خیلی بارز آن خطبه بسیار معروفی است که امام زین‌العابدین علیه‌السلام با آن حال بیماری در شام خواندند، همان‌طور که می‌دانید، سرزمین شام ابتدا در زمان عمر به دست مسلمانان فتح شد و از آن ابتدا خلفای آنجا از خاندان اموی بودند؛ یعنی مردمان آن سرزمین اسلام را با خاندان اموی شناختند، بعد از شهادت حضرت علی علیه‌السلا م در بالای منبرها سب و دشنام امیر‌المومنین می‌کردند و اسلام را از مسیر اصل خودش منحرف کرده بودند.

* تلنگر خطابه‌های امام سجاد بر پایه‌های حکومت امویان

این کارشناس دینی با اشاره به اینکه چهل سال مردم شام تحت تبلیغات دستگاه اموی بودند، تصریح کرد: اما خطبه روشنگرانه امام سجاد علیه‌السلام در مسجد جامع اموی باعث شد که یک تلنگر بسیار محکم به افکار عمومی مردم شام وارد شود و آنها تازه با اسلام اصیل و اسلامی که راه حقیقی پیامبر (ص)را می‌رود، آشنا شدند، آن خطبه‌ای که امام سجاد علیه‌السلام خواند، پایه‌های حکومت اموی را به لرزه درآورد و جریان به گونه‌ای رقم خورد که بعد از آن حکومت اموی روی آرامش، سکونت و پایداری را به خودش ندید.
وی ادامه داد: امام سجاد یک چنین شخصی داشتند و کاری کردند که در نهایت حکومت ظالم یزید لعنة ‌‌الله علیه دید، با این وضعیت نمی‌تواند حکومت را ادامه دهد،لذا اهل بیت علیهم‌السلام را با احترام راهی مدینه کردند و آنها را مجبور به پرداخت غرامت کرد، به طوری که آنها به هر طریقی بود می‌خواستند خودشان را از اصل حادثه برائت بجویند، همه اینها به واسطه درایت و هوشیاری امام سجاد علیه‌السلام بود.

*شرایط فتنه و رهبری امام سجاد با ابزار گریه و عزاداری

حجت‌الاسلام جنتی منش از دیگر اقدامات امام عارفان حفظ سلسله ولایت الهی بعد از امام حسین علیه‌السلام دانست و خاطر نشان کرد: همان گونه که می‌دانید سلسله تشیع و حفظ ولایت کلی الهی در آن زمان بسیار مشکل بود، در آن زمان مردم دچار تشکیک و تفرقه شده بودند و مانده بودند که واقعاً حق با کدام گروه هست، از یک طرف قدرت، حکومت و خلافت دستگاه اموی بود، از طرف دیگر خاندان پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم که همگی به شهادت رسیدند یا در تبعید بودند، خلاصه مردم در آن زمان دچار یک سرگردانی شده بودند، به طوری که پس از حادثه عاشورا، هر کسی برای خودش یک پرچمی را بر افراشته کرده بود و مردم را به دنبال خودش می‌کشاند.
وی درباره اقدامات امام سجاد علیه‌السلام در این برهه از زمان گفت: سید ساجدین علیه‌السلام چند اقدام انجام دادند، یکی اینکه برای حفظ پیام و تداوم اهداف امام حسین علیه‌السلام، فریاد عدالت خواهی و ظلم ستیزی سید سالار شهیدان آمدند از بهترین روشی که در آن موقع می‌شد برای تبلیغ استفاده کرد را انتخاب کردند؛ یعنی خفقانی که وجود داشت در آن زمان اجازه برگزاری مجالس روضه، سخنرانی و اینها را به کسی نمی‌داد، امام در اینجا از ابزار گریه و عزاداری شخصی استفاده کردند.

*یاد حماسه عاشورا در هر کوی و برزن مدینه توسط سید ساجدین

این کارشناس دینی با اشاره به روایت‌های تاریخی در خصوص شیوه عملیاتی امام چهارم، اذعان داشت: وقتی که امام در بیرون از منزل قصابی را مشاهده می‌کرد که می‌خواست یک گوسفند را ذبح ‌کند، از او می‌پرسیدند، آیا آب به این گوسفند داده‌اید، می‌گفتند « آقا ما مسلمان هستیم، وقتی می‌خواهیم گوسفندی را ذبح کنیم، آب به گوسفند می‌دهیم»، در این حین امام سجاد (ع) گریه و ناله می‌کردند و می‌گفتند «مگر ما حرف بدی به شما زدیم و چیزی گفتیم»، ایشان می‌فرمودند « نه شما حرف بدی نزدید، اما من یک پدری داشتم  که در کربلا با افراد کم در مقابل سپاه خیلی زیاد، با لب تشنه بین دو نهر آب شهید شد» و به این وسیله حوادث عاشورا و اتفاقاتی که در عاشورا رخ داده بود را بیان می‌کردند.
وی افزود: یا اگر یک جوان رعنایی را می‌دیدند، گریه می‌کردند و می‌فرمودند« یک برادری داشتم به نام علی اکبر(ع)، یک عمویی داشته به نام عباس (ع)، اینها در کنار پدرم جنگیدند و به شهادت رسیدند»، اگر طفل صغیری را می‌دیدند، به یاد علی اصغر (ع) گریه می‌کردند و ماجرای شهادت علی اصغر را نقل می‌کردند و به این شکل وقایع عاشورا و ستم‌هایی که بر اهل بیت علیهم‌السلام روا شده بود و اهدافی که امام حسین علیه‌السلام از خروج و قیام‌شان را برای مردم بیان می‌کردند و اگر کسی از طرف دستگاه حکومت معترض می‌شد، می‌گفتند به خاطر حادثه عاشورا و حوادثی که بر خاندانش رخ داده است، گریه می‌کند و کار خاصی نکرده است، اما پشت این قضایا همان پیام رسالت واقعه حادثه عاشورا نهفته بود.

* حفظ معارف حقه شیعه در سایه سار دعا و نیایش توسط امام سجاد

حجت‌الاسلام جنتی منش هدایت و رشد معنوی مردم را بعد از امام حسین علیه‌السللام از دیگر وظایف امام زین‌العابدین علیه‌السلام خواند و بیان داشت: همان طور که می‌دانید، وظیفه امام پس از پیامبر(ص) این است که خط اصلی دینی را تا زمان امام عصر(عج) حفظ کنند و هر کدام در زمانی که هستند، اسلام اصیل را به مردم بشناسند و مردم را با معارف دینی آشنا کنند، در زمان امام سجاد علیه‌السلام با وجود جو خفقانی که بود، جمع اندک شیعیان و کسانی که علاقمند به خاندان اهل بیت علیهم‌السلام بودند، امام هدایت‌ها و راهنمایی‌های خودشان را از مردم دریغ نمی‌کردند، منتها در این زمان به نسبت جو خفقانی که بود، ایشان بهترین سلاح در نشر معارف دینی را سلاح دعا و نیایش انتخاب کردند؛ یعنی در قالب دعاهایی که از امام سجاد علیه‌السلام نقل شده است و اکنون بیشتر آنها را در کتاب صحیفه سجادیه می‌بینیم، در قالب دعا، نیایش و صحبت با خداوند یک معارف بلند الهی را به نیازهای شدید معنوی مردم پاسخ می‌گفتند و هر کسی که در دعاهای وارده فکر، تأمل و تعقل می‌کرد، خودآگاه و ناخودآگاه به همان معارف دینی هدایت پیدا می‌کرد، لذا امام سجاد علیه‌السلام با این سلاح توانستند معارف حقه شیعه را حفظ کنند و به مردم برسانند.

* سیاست امام چهارم بر عدم دخالت بر قیام‌های بعد از حادثه کربلا استوار بود

کارشناس مرکز پاسخگویی به شبهات با بیان اینکه سید ساجدین در طول زندگی مبارکشان سعی بر حفظ خط اصلی تشیع و اسلام داشتند، اظهار داشت: امام سجاد علیه السلام اصحاب و یارانی را در کنار خودشان داشتند و معارف حقه شیعه را برای آنان بیان می‌کردند، افرادی مانند «ابوحمزه ثمالی» که از اصحاب خاص امام سجاد علیه‌السلام بودند، در مقابل، یکسری افرادی بودند که کمترین ارتباط را با سلسله امامت داشتند، ولی بیشترین ادعا را داشتند، اینان ادعای اسلام‌خواهی و عدالت‌طلبی‌شان گوش فلک را کر ‌کرده بود، ولی امام سجاد علیه‌السلام می‌دانستند پشت این سر و صداها چیزی نیست، طبل تو خالی هستند، امام با آنها کاری نداشت، یکی از مسائل خیلی مهمی که در زمان امام سجاد پیش آمد، قیام‌های نافرجامی بود که علیه دستگاه حکومت و دستگاه اموی پیش آمد، در اینجا انقلابیون انتظار داشتند که امام زین‌العابدین علیه‌السلام از آنها حمایت و تشویق‌شان کند.
وی با اشاره به تصمیمات امام سجاد علیه‌السلام در باره این قیام‌ها، گفت: امام سجاد (ع) اولاً شخصیت افرادی که دست به قیام می‌زدند را می‌دیدید و دوم نتیجه اقدام آنها را مشاهده می‌کردند، لذا امام سجاد علیه‌السلام دخالتی در این کارها نمی‌کردند و بعداً مشخص ‌شد که سیاست درستی را امام سجاد اتخاذ کردند، نمونه آن قیام «توابین» بود که یکسری مردم کوفه پس از قیام عاشورا شروع کردند و کسانی که می‌توانستند امام حسین علیه‌السلام را یاری کنند و نکردند، حکومت کوفه را به دست گرفتند، امام چهارم چون موقعیت‌ را مناسب نمی‌دیدند، مستقیماً به هیچ‌وجه در این قضیه دخالت نکردند، ولی می‌دانستند اگر دخالت کنند و این قیام با شکست مواجه شود، انتقام آن را دستگاه اموی از خاندان رسالت خواهند گرفت و خط امامت و ولایت منقطع و از بین خواهد رفت.

*حفظ امانت دشمن توسط امام زین‌العابدین(ع)
 
حجت‌الاسلام جنتی منش نمونه دیگر از این قیام‌ها را قیام «عبدالله بن حنظله» در مدینه توصیف کرد و اذعان داشت: «عبدالله بن حنظله» و یارانش وقتی پی به فساد دستگاه اموی بردند، گفتند هر طور که شده باید این حکومت را براندازیم و «مروان بن حکم» را که استاندار مدینه از طرف یزید بود، را از مدینه اخراج کردند و کنترل مدینه را در دست خود گرفتند و به سوی شهرهای دیگر پیش رفتند، این گروه از امام سجاد علیه‌السلام توقع داشتند که از وجهه خودشان استفاده کنند، اما امام سجاد به قیام آنها توجهی نکرد.
وی ویژگی بارز امام سجاد علیه‌السلام را امانت‌داری ایشان دانست و ادامه داد: «مروان بن حکم» کسی که خلیفه دستگاه ظالم اموی است و باعث شد امام حسین علیه‌السلام از مدینه به صورت شبانه خارج شود و در نظر داشت در صورت عدم بیعت امام، ایشان را به شهادت برساند، وقتی «عبدالله بن حنظله» قیام کرد و مجبور شد از مدینه فرار کند، شبانه پیش امام سجاد آمد و زن و بچه‌ خودش را به ایشان سپرد، امام سجاد (ع) زن و بچه‌ ایشان را پذیرفتند و در یک باغی نزدیک مدینه سکنی دادند و گفتند از آنها نگهداری می‌کنند، همین پناه دادن عیال «مروان بن حکم» و دخالت نکردن امام سجاد باعث شد که جان شیعیان واقعی در آن زمان محفوظ بماند، وقتی «عبدالله بن حنظله» و انقلابیون در بیابان حره با لشکر یزید مواجه شدند و جنگیدند- این قیام که به «حره» معروف شده است- منجر به شکست «عبدالله بن حنظله» و یارانش شد، سپاه یزد به فرماندهی «مسلم بن عقبه» وارد مدینه شدند، «مسلم بن عقبه» به لشکریانش دستور داد تا سه روز جان، مال و ناموس مردم این شهر بر شما حلال می‌شود، هرکس هرکاری خواست انجام دهد و هیچ پیگیری و عقوبتی نیست.

*شیعه بقای خود را مرهون جانفشانی سید ساجدین است 

کارشناس دینی با بیان اینکه امنت‌داری امام و عدم شرکت در این قیام باعث شد، خاندان رسالت از تعرض سپایهان یزید در امان بمانند، خاطرنشان کرد: «مسلم بن عقبه» گفت که غیر از خاندان بنی هاشم، خاندان امام سجاد علیه‌السلام و کسانی که در پناه این خانواده هستند، بقیه هیچ امانی ندارند، لذا سیاست امام سجاد علیه‌السلام در آن زمان باعث شد که بنی‌هاشم و کسانی که در پناه خاندان رسالت بودند، حفظ شوند و در کنار آن سلسله امامت و رسالت پیامبر که بایستی یک به یک به امامان بعدی منتقل شود تا به صاحبش امام زمان(عج) برسد، این وظیفه را امام سجاد به خوبی انجام دادند، طبیعی بود اگر در آن زمان که شیعیان در اقلیت بودند و هیچ قدرتی نداشتند، امام سجاد یک تصمیم اشتباه یا یک اقدام نابجا می‌کردند، کل سلسله تشیع و امامت از بین می‌رفت و الان چیزی به نام شیعه و تشیع در دنیا وجود نداشت.