آیا آمریکا میتواند ترکیه را از باتلاق سوریه بیرون بکشد؟
به گزارش فرهنگ نیوز به نقل از اندیشکده مؤسسه واشنگتن، ترکیه که به عنوان یکی از معدود متحدین ظاهراً با ثبات آمریکا در منطقه به حساب میآید، در معرض خطر بسیار بزرگی قرار دارد که در صورت عدم ورود آمریکا به این منازعه، در بیثباتی و ناآرامی فرو خواهد رفت.
مهمترین موضوعی که اردوغان و اوباما در دیدار خود در کاخ سفید مطرح کردند، مسئله جنگ در سوریه بود. ترکیه از زمان استالین که بخشهایی از سرزمین این کشور را در سال ۱۹۴۵ مطالبه کرده بود، تا کنون با تهدیدی اینچنین مواجه نشده بود.
در سال ۲۰۱۱ دولت ترکیه همه روابط دیپلماتیک خود را دولت بشار اسد قطع کرد و حمایت خود از گروههای مخالف سوری را که خواهان سرنگونی اسد بودند، آغاز کرد. اما تا کنون این سیاست ناکام بوده است و ترکیه را در معرض خطراتی رو به رشد قرار داده است، که تازهترین آنها دو بمبگذاری مرگبار در شهر مرزی ترکیه بوده که احتمالاً توسط نیروهای حامی اسد به تلافی حمایت ترکیه از شورشیان سوریه، انجام شده است.
ترکیه در طول یک دهه گذشته به جایگاهی دست یافته که از آن چهره یک کشور با ثبات در منطقهای به شدت بیثبات ارائه میکند. در نوامبر سال ۲۰۱۲ آژانس جهانی رتبهبندی فیچ، نرخ سرمایه گذاری در ترکیه را برای اولین باز پس از سال ۱۹۹۴ در جدول رتبهبندی خود وارد کرد. بالا رفتن اعتبار بینالمللی این کشور یکی از مشکلات اصلی اقتصادی آن یعنی کمبود سرمایه را برطرف کرد. جریان مستمر سرمایه گذاریهای خارجی در یک دهه گذشته منجر به رشد بسیار زیاد این کشور شده و در برخی موارد تا ۸ درصد به صورت سالانه و ترکیه را به جمع ۲۰ کشور صنعتی دنیا اضافه کرده است.
جامعه ترکیه برای اولین بار در تاریخ خود به جامعهای با اکثریت طبقه متوسط تبدیل شده است و به حزب عدالت و توسعه اردوغان کمک کرد تا در انتخابات سال ۲۰۰۲ پیروز شود.
اما سوریه این دستاوردها و آینده سیاسی اردوغان را در معرض خطر قرار داده است. ترکیه از خطرات ناشی از فروپاشی شبیه به سومالی در همسایگی خود در امان نخواهد بود. یا بشار اسدی که به دنبال آن باشد که به خاطر حمایتهای ترکیه از شورشیها به دنبال انتقام باشد. ترکیه رشد کرد چرا که توانست سرمایههای خارجی را جذب کند؛ و ترکیه موفق به این کار شد زیرا ثبات خود را به جامعه بینالملل نشان داد. سرریز شدن ناآرامیهای داخلی سوریه، شکوفایی اقتصادی ترکیه را در معرض تهدید قرار داده است.
ترکیه یک جامعه ۵۰۰ هزار نفری از شیعیان علوی را در خود جای داده است که تقریباً همه خویشاوندان هم فرقهای ایشان در سوریه از حکومت اسد علیه شورسیان سنی حمایت میکنند. این منازعه فرقهای ممکن است از مرزها به داخل ترکیه تراوش کند و مبارزان شورشی سوریه و سنیهای ترک را علیه علویهای حامی اسد بشوراند به ویژه در استان جنوبی این کشور یعنی حاتای که بخش اعظم جامعه علوی در آن متمرکز است. این امر همچنین ممکن است باعث به کار گرفتن تسلیحات شیمیایی و انتشار گازهای سمی در سرزمینهای ترکیه شود؛ همچنین مبارزان القاعده حاضر در سوریه نیز این ثبات ظاهری ترکیه را در معرض خطر جدی قرار میدهند.
جنگ سوریه همچنین گروههای شبهه نظامی مارکسیستی را که تا کنون در حال سکون به سر میبردند، بیدار کرده است. این گروهها به شدت مخالف هر سیاستی هستند که از نگاه ایشان در خدمت منافع امپریالیستی آمریکا است و تا کنون حملات متعددی را ترتیب دادهاند از جمله حملهای که به سفارت آمریکا در آنکارا به تاریخ ۲ فوریه صورت گرفت. رسانههای ترکیه اعلان کردهاند که این گروههای مارکسیستی، با همکاری عناصر حامی حکومت اسد، ممکن است در پس حملات ۱۱ می باشند.
اینها برای اردوغان که میکوشد سیستم سیاسی ترکیه را به شیوه ریاست جمهوری شبهه فرانسوی اداره کند، بسیار اخبار بدی است. اردوغان همه چهرههای شناخته شده سیاسی داخلی را برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۴ دعوت کرده است. وی حتی با حزب کارگران کردستان (پکک) مصالحه کرده است؛ اقدامی که تا چند سال پیش به مثابه یک اقدام کاملاً غیر قابل قبول توصیف میشد. با ورود به گفتگوهای صلح با عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پکک، اردوغان توانست ثبات داخلی کشور را در بحبوحه انتخابات سال ۲۰۱۴ تضمین کند و حداقل تا حدود حمایت کردها را برای خود رقم بزند. با این حال رکود اقتصادی که جنگ سوریه به همراه داشته است میتواند نقشههای او را در هم بریزد.
اردوغان کاملاً متوجه است اگر نتواند حمایت بیشتر آمریکا علیه حکومت اسد را جلب کند، ترکیه میتواند به بازنده بزرگ جنگ داخلی سوریه تبدیل شود و اگر نتواند در سال ۲۰۱۴ اکثریت قطعی را به خود جلب کند، اردوغان بازنده بزرگ انتخابات نیز خواهد بود. این همچنین خبر بدی برای آمریکاییها است که ترکیه، به عنوان یکی از معدود متحدین با ثبات و هماهنگ با ارزشهای غربی آمریکا در منطقه، از دست برود.
دولت ترکیه بر این باور است که در صورتی که تعادل قدرت در سوریه به نفع شورشیان تنظیم نشود، منازعه سوریه به جنگ داخلی فرقهای پایان ناپذیری تبدیل خواهد شد که استان حاتای و دیگر مناطق ترکیه را در آشفتگی کامل غرق خواهد کرد.
تنها واشنگتن میتواند این معادله را رقم بزند. به دنبال نشست ۱۶ می اوباما و اردوغان، هر دوی این گزینهها روی میز قرار گرفتند.
نفوذ قدرت آمریکا در این ماجرا، با مسلح کردن شورشیان یا ایجاد منطقه پرواز ممنوع، میتواند اوضاع نظامی و منطقهای را تغییر داده و اطراف حاضر در جمع «دوستان سوریه» را تحت رهبری آمریکا متحد کند. تنها دخالت مستقیم نظامی آمریکا میتواند گروههای از هم پاشیده مخالف اسد را علیه او متحد کند.
جنگ در کویت و بوسنی ارزش راهبری آمریکا را نشان داد و اثبات کرد. ورود آمریکا تعادل قدرت را به نفع شورشیان بر هم خواهد زد و در برابر خشم ایران و روسیه پوششی دیپلماتیک برای ترکیه ایجاد میکند. با ارائه انگیزههای منفی برای روسیه و اعلان آشکار این سیاست که اگر مسکو از نفوذ خود برای پایان بخشیدن منازعه استفاده نکند به صورت یکجانبه وارد ماجرا میشود، آمریکا میتواند جدیت خود در مورد ورود به منازعه سوریه را اثبات کند. این همچنین میتواند از فشار بر ترکیه بکاهد؛ ترکیهای که برای انجام اقدامات بیشتر در سوریه، به رضایت حداقل ضمنی سوریه نیاز دارد. روسیه دشمن تاریخی ترکیه در منطقه به حساب میآید و ترکها از ایشان هراس دارند و به تنهایی با ایشان مواجه نخواهند شد.
اگر متقاعد کردن روسیه غیر ممکن شد، واشنگتن باید به فکر ایجاد یک منطقه حائل در شمال سوریه در طول مرزهای این کشور با ترکیه باشد تا از مناطق تحت اشغال شورشیان صیانت کند. یک منطقه حائل که تحت حمایت و نظارت نیروی هوای آمریکا و ائتلاف بینالمللی قرار دارد، میتواند پایگاهی برای شورشیان باشد تا عملیاتهای خود علیه اسد را برنامه ریزی کنند و نیز به ترکیه کمک میکند تا با منتقل کردن شورشیان و مراکز فرماندهی ایشان به داخل منطقه حائل در سرزمینهای سوری، منازعه را به داخل خود سوریه بازگرداند و مانع پناه آوردن شبهه نظامیان در داخل خاک ترکیه شود. (همچنین به نظر میرسد کشورهای منطقه از جمله اردن، که از ایجاد منطقه حائل در جنوب سوریه حمایت میکند، از این سیاست پشتیبانی کنند.)
مداخله هر چه بیشتر و جدیتر آمریکا هم تردیدها در مورد مداخله آمریکا در سوریه را پایان میدهد و هم ترکیه را از ورود هر چه بیشتر در منازعهای باز میدارد که پیشرفت این کشور در فرایند مذاکرات صلح با کردها را تهدید میکند و هم دستاوردهای اقتصادی آن را تخریب خواهد کرد.
فرهنگی اجتماعی سیاسی